برنامهریزی و برخورداری از برنامه برای دستیابی به هر هدفی در سازمان و رسیدن به موفقیت در کسبوکار ضروری است، که این برنامهریزی برای سازمان دارای انواع مختلفی در حوزههای مدیریت و کسبوکار است که به میتواند به شما کمک کند تا به هدفتان دست یابید. انواع برنامهریزی سازمان به عوامل مختلفی مانند فعالیتهای سازمانی، طول زمان و مختص بودن یا نبودن و انعطافپذیری آن بستگی دارد. در این مقاله از لنز موفقیت به معرفی انواع برنامهریزی در سازمانها میپردازیم.
برنامه ریزی در حوزه مدیریت به چه معناست؟
برنامه در مدیریت و برنامهریزی کردن به عنوان یک سند نوشته شده است که اقدامات عملی که باید از جانب سازمان نوشته شود را مشخص میکند.
قبل از انجام دادن هر طرح یا برنامهای باید بتوانیم به درستی برنامهریزی کنیم زیرا برنامهریزی یک کار اساسی است که به کمک آن میتوان به اهداف بلندمدت و کوتاهمدت خود دست پیدا کنیم و برای رسیدن به آنها برنامهریزی کنیم.
اطلاعات بسیاری را باید قبل از تدوین یک طرح یا برنامه جمعآوری و پردازش کنیم و سپس برای آن برنامهریزی کنیم.
اگر بخواهیم کلمه برنامهریزی را تعریف کنیم میتوان آن را یک فرآیند تعریف کرد که شامل فعالیتهای کوچک متفاوتی میشود.
برای تعریف کلمه برنامه میتوان آن را یک تعهد به انجام اقدامی خاص برای دستیابی به نتایج مشخص تعریف کرد.
انواع برنامه ریزی مبتنی بر گستره عملی شامل چه مواردی است؟
برنامهریزی مبتنی بر گستره عملی شامل موارد مختلفی میشود که در ادامه به معرفی هر کدام از آنها میپردازیم.
برنامه ریزی راهبردی / استراتژیک چگونه در سازمان انجام میشود؟
در برنامهریزیهای استراتژیک مسیر ماموریت، اهداف و راهبردهای یک سازمان را مشخص میکند که این برنامهها اقداماتی را مشخص میکنند که شرکت قصد دارد تا به کمک آنها به اهداف خود دست یابد.
برنامهریزی استراتژیک توسط مدیران ارشد مانند مدیرعامل، هیئت مدیره و رئیسان انجام میشود.
برنامهریزیهای استراتژیک تبدیل به یک چارچوب برای انواع برنامهریزی در سطح خرد سازمان میشود و حد و اندازه آن را مشخص میکند.
برنامه راهبردی یا استراتژیک شامل چشمانداز، ماموریت، ارزشها و اهداف کلی سازمان میشود که اینها عناصر کلیدی هستند که وضعیت کسبوکار را به لحاظ اهدافی که در آینده دارند به روشنی مشخص میکند.
برنامه ریزی رویکردی / تاکتیکال چگونه است؟
برنامهریزیهای رویکردی تدوین شدهاند تا نقشه راه برنامهریزی راهبردی باشند. این نوع از برنامهریزی برای سازمان نحوه عملی و اجرایی شدن برنامههای راهبردی را نشان میدهند.
این نوع از برنامهریزی به طور معمول کوتاه مدت است و توسط مدیران سطح متوسط مانند مدیران فروش، مدیران منابع انسانی و تولید و یا رئیس بخشهای مختلف ایجاد میشوند.
برای مثال مدیران شرکت برنامهریزیهایی را تامین منابع لازم برای پشتیبانی از برنامههای راهبردی شرکت اختصاص میدهند.
مدیر منابع انسانی برای مدیریت منابع انسانی شرکت برنامهریزیهایی را انجام میدهد. و همچنین مدیران تولید برای هموارکردن مسیر تولید در کسبوکار برنامهریزیهایی را انجام میدهند.
برنامه ریزی عملیاتی operational چگونه است؟
برنامهریزی عملیاتی شباهت بسیاری به برنامههای رویکردی دارد و تنها تفاوت آنها این است که برنامهریزی عملیاتی شامل اقدامات روزانهای میشود که یک سازمان باید آنها را انجام دهد. از بخشهای مختلف مانند کارگروهها و افراد دیگر انتظار میرود تا نتایج خاصی را بر روی میز قرار دهند که همگی در جهت اهداف عملیاتی سازمان هستند.
برنامهریزی عملیاتی برنامهریزی است که در آن یک مدیر شرکت برای به انجام رساندن مسئولیتهای شغلی خود از آن استفاده میکند. این نوع از برنامهریزیها ماهیتی کوتاهمدت دارند که توسط ناظران، رهبران گروه و مجریان ریخته میشود.
برای مثال رهبران و مدیران گروهها در این مدل از برنامهریزی در سازمان باید زمانبندی تغییر شیفت روزانه کارکنان را مدیریت کنند و به اختصاص دادن کار به افراد زیردست بپردازند. ناظران راهبردهایی را برای دستیابی به اهداف روزانهشان خلق میکنند که باید طبق برنامهریزی روزانهشان ایجاد شوند.
انواع برنامه ریزی مبتنی بر طول زمان شامل چه مواردی است؟
برنامهریزی برای یک سازمان را میتوان براساس طول زمان نیز انجام داد که شامل انواع زیر میشود.
برنامه ریزی کوتاه مدت برای سازمان
برنامهریزی کوتاه مدت از انواع برنامهریزی برای سازمان است که شامل اهداف عملیاتی برای بخشها و افرادی خاص میشود. این نوع از انواع برنامهریزی توسط ناظران و رهبران گروه انجام میشود. افراد نیز در این نوع از برنامهریزی برای سازمان باید به مدیر بخش یا واحد خود گزارشهایی را تحویل دهند.
برنامهریزی کوتاه مدت دورههای 3 تا 6 ماهه دارد که برای طول یک سال تدوین میشوند. برای مثال برنامهریزی برای افزایش سود ماهیانه، استخدام کارکنان جدید برای شرکت و اختصاص دادن اهدافی ماهیانه به کارکنان و توسعه آنها جزء برنامهریزیهای کوتاه مدت است.
برنامه ریزی میان مدت برای سازمان ها
در برنامهریزی میان مدت اهداف شامل رویکردی هستند و برای 1 تا 2 سال آینده انجام میشوند. مدیران سطح متوسط برای تدوین برنامهریزیهای میان مدت دخیل هستند. برای مثال برنامهریزی برای توسعه محصولات، افزایش سهم بازار و تغییرات در قراردادهای سالانه جزء برنامهریزیهای میان مدت قرار میگیرند.
برنامه ریزی بلند مدت برای سازمان ها
در این نوع از برنامهریزی 3 تا 5 سال آینده برای برنامهریزی در نظر گرفته میشود که مدیران ارشد در تدوین برنامههای بلندمدت دخیل هستند.
برای مثال برنامهریزی کردن برای وسعت بخشیدن به فضای شرکتها، افتتاح شعب جدید، سرمایهگذاری در سهام، اوراق دارایها و … از انواع برنامهریزیهای بلند مدت هستند.
انواع برنامه ریزی مبتنی بر مختص بودن یا نبودن شامل چه مواردی است؟
برنامهریزیهایی که مبتنی بر مختص بودن هستند انعطافپذیری دارند و شامل موارد زیر میشوند.
برنامه ریزی جهت دار
برنامهریزیهای جهتدار، برنامهریزیهای انعطافپذیری هستند که راهنماییهای کلی را ایجاد میکنند. این نوع از برنامهریزی به طور معمول در محیطهای پویا که مدیریت در آن باید عکس العملهای مناسبی به تغییرات ناخواسته انجام دهد و منعطف باشد کاربرد دارد.
برای مثال یک مدیر فروش هدفی را برای تیم خود تعیین میکند و برای آن مسیری را ترسیم میکند، اما اینکه آنها چگونه به آن هدف دست پیدا میکنند کاملا بستگی به خود افراد دارد. به همین دلیل میتوان گفت برنامهریزیهای جهتدار به دنبال نتیجه هستند.
برنامه ریزی مختص برای سازمان ها
برنامهریزیهای مختص کاملا واضح و دارای اهدافی معین هستند. این نوع از برنامهریزیها نیاز به اهدافی مشخص دارند و هیچگونه ابهامی در آنها وجود ندارد.
برای مثال یک مدیر میتواند تولید برنامه را به زیردستان خود توضیح دهد که چه کاری، در چه زمانی، کجا و به چه اندازه و توسط چه کسی انجام خواهد شد. بنابراین برنامهریزی مختص را میتوان فرآیندمحور در نظر گرفت.
نتیجه گیری
برنامهریزی کردن در زندگی و سازمان به ما کمک میکند تا یک فرد موفقتری در زندگی شخصی و سازمانی خود باشیم و بهتر بتوانیم از زمان خود استفاده کنیم.
سوالات متداول
برنامهریزی در سازمان فرآیندی است که طی آن اهداف تعیین میشوند و مسیر دستیابی به آنها مشخص میگردد. این فرآیند به مدیران کمک میکند منابع را بهدرستی تخصیص دهند، ریسکها را کاهش دهند و عملکرد سازمان را بهبود بخشند.
برنامهریزی باعث میشود سازمان:
اهداف مشخص و قابل اندازهگیری داشته باشد.
از اتلاف منابع جلوگیری کند.
برای آینده آمادگی داشته باشد.
تصمیمگیریهای آگاهانهتری انجام دهد.
هماهنگی بین واحدهای مختلف ایجاد کند.
بهطور کلی انواع برنامهریزی در سازمان شامل موارد زیر است:
برنامهریزی استراتژیک
برنامهریزی تاکتیکی
برنامهریزی عملیاتی
برنامهریزی کوتاهمدت
برنامهریزی بلندمدت
برنامهریزی اقتضایی (اضطراری)
برنامهریزی استراتژیک به تعیین اهداف کلان و بلندمدت سازمان میپردازد و معمولاً توسط مدیران ارشد انجام میشود. این نوع برنامهریزی مسیر کلی حرکت سازمان را مشخص میکند و شامل چشمانداز، مأموریت و استراتژیهای اصلی است.
برنامهریزی تاکتیکی بر اجرای استراتژیها تمرکز دارد و معمولاً در سطح مدیران میانی انجام میشود. در حالی که برنامهریزی استراتژیک «چه میخواهیم باشیم» را مشخص میکند، برنامهریزی تاکتیکی توضیح میدهد «چگونه به آن برسیم».
برنامهریزی کوتاهمدت معمولاً کمتر از یک سال است و بر وظایف جاری تمرکز دارد.
برنامهریزی بلندمدت افقی چندساله دارد و برای رشد، توسعه و آینده سازمان تدوین میشود.
